حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
52
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
صبيانيه » « 1 » و « رشيديه » « 2 » و « اعداديه » « 3 » و « تلگرافخانه » را دارد . اسعد پاشا يكى از وزراى باوقع « 4 » ، و معاريف « دولت عثمانى » است . اين وزير فرزند يگانهء « مفتى آياش » ، كه از مشاهير دانشمندان روم و مؤلفين است بود . مردى بود سياه چرده و آبلهرو و سر بزرگ ؛ كوتاه قد و نحيفالجثه « 5 » ؛ فاضل و فقيه و عادل و اديب و شاعر و عفيف و دولتخواه و وقور و دشمن اكراد و مايل به خونريزى ، از اين [ رو ] بود كه او را ملقب به « قصّا پاشا » نموده بودند . كراراً در ولايت « ارزنةالروم » و « ديار بكر » و « موصل » و « سيواس » و غيره حكومت كرده بود ، مورّخين بر آنند كه بيش از پانزدههزار نفس از مجرمين ، به امر اين وزير كشته شده ، و زياد از بيست هزار نفس گرفتار نسق « 6 » او گشتهاند . مهمانى وزير مشاراليه مانند « خلعت مرگ » معروف « عثمانيان » است . زيرا هر مقصّرى را مىخواست بكشد ، مىفرمود طعام به مقصّر مىخورانيدند ، بعد مىكشت ، عفو و امان نداشت ، ولى صاحبان صدق و استقامت و علما و ادبا و شعرا و رعيت را دوست مىداشت . مكافات مقصر و مجازات صاحبان خدمت را ، آنى به تأخير نيانداخته ، به موقع اجرا مىگذاشت ، انعامهاى گزاف به نوكرهاى صادق مىداد . در حفظ وقار و سكينت لازمهء منصبِ وزارت ، در مرتبهء اصرار و افراط داشت ، كه در مجالس غير رسمى هم ، نه از حدّ خود تجاوز مىكرد ، و نه مىگذاشت كه احدى از حدّ تجاوز نمايد .
--> ( 1 ) - دبستان ( 2 ) - مدرسه راهنمايى ( 3 ) - دبيرستان ( 4 ) - قدر و منزلت ( 5 ) - لاغر اندام ( 6 ) - نظم و ترتيب دادن